คู่มือสรุปหลักเกณฑ์เครื่องมือและเวชภัณฑ์สำหรับสถานพยาบาล

(ฉบับปี พ.ศ. 2562)

สวัสดีนิสิตและผู้ประกอบการรุ่นใหม่ทุกท่าน ในฐานะอาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายสาธารณสุข วันนี้ผมจะพาทุกท่านไปทำความเข้าใจกับ "กฎกระทรวงกำหนดชนิดและจำนวนเครื่องมือ เครื่องใช้ ยาและเวชภัณฑ์ หรือยานพาหนะที่จำเป็นประจำสถานพยาบาล (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562" ซึ่งเป็นกฎหมายสำคัญที่สถานพยาบาลทุกแห่งต้องยึดถือเป็นมาตรฐานภาคบังคับครับ

1. บทนำ: ทำความเข้าใจบริบทของกฎกระทรวงปี 2562

เหตุผลสำคัญในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือความต้องการของภาครัฐในการ "แยกประเภทสถานพยาบาล" ระหว่างการแพทย์แผนไทยและการแพทย์แผนไทยประยุกต์ออกจากกันให้ชัดเจนตามขอบเขตวิชาชีพ

ตามพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 กฎหมายได้มอบอำนาจไว้ดังนี้:

"อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 6 วรรคหนึ่ง, มาตรา 18 (3) และมาตรา 35 (2) แห่งพระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขจึงออกกฎกระทรวงเพื่อกำหนดชนิดและจำนวนเครื่องมือ เครื่องใช้ ยาและเวชภัณฑ์ หรือยานพาหนะที่จำเป็น ให้เพียงพอและเหมาะสมต่อการให้บริการ"

2. เกณฑ์มาตรฐานสำหรับสถานพยาบาลประเภท "คลินิก" (Clinics)

สำหรับคลินิก กฎหมายกำหนดรายการเครื่องมือพื้นฐานที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ดังนี้:

รายการเครื่องมือการพยาบาลฯแผนไทยแผนไทยประยุกต์

ชุดตรวจโรคทั่วไป✓-✓

วินิจฉัยตามวิชาชีพ-✓-

นวดไทยราชสำนัก--✓

ยาและเวชภัณฑ์กรณีมีบริการ✓ (บังคับ)✓ (บังคับ)

ข้อควรระวังสำหรับนักศึกษา:  โปรดสังเกตว่าสำหรับคลินิกการแพทย์แผนไทยและแผนไทยประยุกต์  "ยาและเวชภัณฑ์"  คือรายการบังคับ (Mandatory) ที่ต้องมีให้เพียงพอ ต่างจากคลินิกการพยาบาลที่เป็นรายการเงื่อนไขเมื่อกิจการของพวกเธอเติบโตขึ้นและต้องการขยับขยายจากคลินิกไปสู่ "โรงพยาบาล" กฎหมายจะยกระดับความเข้มงวดขึ้น โดยเฉพาะการเพิ่มระบบช่วยชีวิตและระบบสนับสนุนที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น ดังที่ผมจะอธิบายในหัวข้อถัดไปครับ

3. โครงสร้างและแผนกมาตรฐานใน "โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทย"

โรงพยาบาลถูกออกแบบมาให้รองรับการดูแลผู้ป่วยอย่างครบวงจร (ข้อ 10 และ 10/1) โดยแบ่งส่วนงานดังนี้:

●แผนกเวชระเบียน: ต้องมีระบบที่ปลอดภัย หากใช้คอมพิวเตอร์ ต้องมีระบบข้อมูลสำรอง (Backup)

●แผนกผู้ป่วยนอก (OPD):

○เครื่องมือวินิจฉัยตามมาตรฐานวิชาชีพ

○อุปกรณ์ช่วยชีวิตพื้นฐาน: เครื่องดูดเสมหะ, ออกซิเจน, อุปกรณ์ช่วยหายใจ

●เครื่องชั่งน้ำหนักและที่วัดส่วนสูง

●แผนกผู้ป่วยใน (IPD):

○ชุดให้ยาและตู้เก็บเวชภัณฑ์

○เฉพาะแผนไทยประยุกต์: ต้องมีชุดทำแผลและชุดตรวจร่างกายเบื้องต้น

○เตียงมาตรฐานพร้อมชุดออกซิเจนประจำจุด

●แผนกเภสัชกรรมไทย:

●ตู้เก็บยาแผนไทย และเครื่องชั่งตวงวัดยา

●อุปกรณ์ต้มยา  (ในกรณีที่มีบริการยาต้ม)

●อุปกรณ์การนับเม็ดยา:  กฎหมายระบุเป็นรายการบังคับสำหรับ  โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทยประยุกต์

●แผนกการผดุงครรภ์ไทย:

●เตียงตรวจครรภ์ และยาแผนไทยสำหรับการผดุงครรภ์

●ชุดเครื่องมือต้องแยกตามประเภทใบประกอบวิชาชีพ (ผดุงครรภ์ไทย หรือ ผดุงครรภ์ไทยประยุกต์)นอกเหนือจากเครื่องมือในแผนกบริการโดยตรงแล้ว สิ่งที่ทำให้โรงพยาบาลมีความน่าเชื่อถือและปลอดภัยคือระบบสนับสนุนที่อยู่เบื้องหลังครับ

4. ระบบสนับสนุนและมาตรฐานความปลอดภัย

หัวใจสำคัญของโรงพยาบาลคือ 5 ระบบหลัก เพื่อความปลอดภัย (Safety & Continuity):

●ระบบรถรับส่งผู้ป่วยฉุกเฉิน: ต้องมีเปล, ออกซิเจน, และไฟสัญญาณ

●ไฟสัญญาณฉุกเฉินสีน้ำเงินบนหลังคา

●เปลเคลื่อนย้ายผู้ป่วย

●เครื่องดูดเสมหะ ออกซิเจน และอุปกรณ์ช่วยหายใจ

●ชุดอุปกรณ์ ยา และเวชภัณฑ์ประจำรถ

●ระบบควบคุมการติดเชื้อ: ต้องมี หม้อนึ่งอบความดัน (Autoclave) และพื้นที่ซักล้างแยกชัดเจน

●ระบบบำบัดน้ำเสีย:  ต้องมีมาตรฐานตามกฎหมายเฉพาะว่าด้วยการบำบัดน้ำเสียก่อนปล่อยออกสู่สาธารณะ

●ระบบไฟฟ้าสำรอง: เครื่องกำเนิดไฟฟ้าต้องเพียงพอสำหรับอุปกรณ์ช่วยชีวิต

●ระบบน้ำสำรอง: ถังเก็บกักน้ำต้องเพียงพอต่อสถานการณ์ฉุกเฉิน

5. บทสรุป

การจัดเตรียมเครื่องมือต้องทำใน "จำนวนที่เหมาะสมและเพียงพอ" ตามมาตรฐานวิชาชีพเพื่อความปลอดภัยสูงสุด

อ้างอิง: กฎกระทรวง ประกาศ ณ วันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2562